सानो भूगोल र करिब एक करोड हाराहारी जनसंख्या भएको इजरायल प्रविधिको क्षेत्रमा भने विश्वका ठूला राष्ट्रहरूसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ। ड्रोन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), साइबर सुरक्षा, रोबोटिक्स, सेमिकन्डक्टर, मेडिकल टेक्नोलोजी र कृषि प्रविधिमा इजरायलले पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेख्य प्रगति गरेको छ। २०२५ को इजरायल इनोभेसन अथोरिटीको रिपोर्टअनुसार देशमा १,५०० भन्दा बढी डीप–टेक कम्पनी सक्रिय छन्।
ड्रोनमा कस्तो प्रगति?
इजरायल अब सामान्य क्यामेरा बोकेर उड्ने ड्रोनमा मात्र सीमित छैन। एआईसँग जोडिएका स्वायत्त ड्रोन विकासमा उसको ठूलो ध्यान छ। यस्ता ड्रोनले क्यामेरा र सेन्सरबाट वरपरको अवस्था पहिचान गर्ने, लक्ष्य वा वस्तु छुट्याउने, आफ्नो बाटो तय गर्ने र मानिसको निरन्तर नियन्त्रणबिना निश्चित काम गर्न सक्ने क्षमता विकास गरिरहेका छन्।
इजरायलले ड्रोन–स्वार्म अर्थात् धेरैवटा ड्रोनलाई एउटै प्रणालीमार्फत समन्वय गरेर सञ्चालन गर्ने प्रविधिमा पनि लामो समयदेखि काम गर्दै आएको छ। २०२१ मै इजरायली सेनाले साना ड्रोनहरूको समूहलाई एकैपटक निगरानीका लागि प्रयोग गरेको रिपोर्ट आएको थियो।
पछिल्लो समय ड्रोनलाई युद्ध र सुरक्षामा मात्र होइन, औषधि तथा सामान ढुवानी, आपत्कालीन सेवा, कृषि, नक्सांकन र सार्वजनिक सुरक्षामा प्रयोग गर्ने राष्ट्रिय ड्रोन नेटवर्कसमेत विकास भइरहेको छ। इजरायलको राष्ट्रिय ड्रोन पहलले ठूलो संख्यामा ड्रोनलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक हवाई व्यवस्थापन प्रणाली र पूर्वाधार विकास गरिरहेको छ।
पछिल्लो उदाहरण झन् रोचक छ
२०२६ को जुलाईमा इजरायलले एआईयुक्त ड्रोनबाट जंगलमा लागेको आगो केही मिनेटमै पहिचान गर्ने प्रणालीको पहिलो उडान परीक्षण गरेको छ। ड्रोनमा क्यामेरा र इन्फ्रारेड सेन्सर राखिएको छ। यसले अँध्यारो वा धुवाँ भएको अवस्थामा समेत आगोको ताप पहिचान गरी त्यसको स्थान सम्बन्धित निकायलाई पठाउन सक्छ। परीक्षण गरिएको प्रणाली करिब २४ किलो तौलको छ, पाँच घण्टासम्म उड्न सक्छ र करिब १० हजार फिट उचाइसम्म सञ्चालन गर्न सक्ने बताइएको छ।
एआईमा कसरी अगाडि बढ्दैछ?
इजरायलको अर्को ठूलो शक्ति कृत्रिम बुद्धिमत्ता र साइबर सुरक्षा हो। एआईलाई केवल च्याटबोट वा सफ्टवेयरमा मात्र होइन, ड्रोन, सुरक्षा प्रणाली, मेडिकल प्रविधि, साइबर सुरक्षा, कृषि र स्वचालित मेसिनमा जोडेर प्रयोग गर्ने काम भइरहेको छ।
२०२५ को इजरायल इनोभेसन अथोरिटीको रिपोर्टले एआईलाई इजरायलको प्रमुख डीप–टेक क्षेत्रमध्ये राखेको छ। त्यहाँका डीप–टेक कम्पनीहरूले एआईसँगै मेडिकल डिभाइस, सेमिकन्डक्टर, साइबर सुरक्षा र एग्रीफुडमा पनि ठूलो लगानी र अनुसन्धान गरिरहेका छन्। (רשות החדשנות)
साइबर सुरक्षामा त इजरायलको प्रभाव झन् ठूलो छ। रोयटर्सका अनुसार इजरायली साइबर सुरक्षा कम्पनीहरूले २०२४ मा मात्रै ४ अर्ब डलर लगानी उठाएका थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो। क्लाउड सुरक्षा र एआईसँग सम्बन्धित सुरक्षा आवश्यकताले यो क्षेत्रलाई थप गति दिएको थियो।
ड्रोन र एआईलाई एउटै प्रविधिमा जोडिँदै
इजरायलको विशेषता नै यही देखिन्छ—एआईलाई छुट्टै प्रविधि र ड्रोनलाई छुट्टै प्रविधिका रूपमा होइन, दुवैलाई एकअर्कासँग जोडेर स्वायत्त प्रणाली बनाउने।
यही कारण अहिलेका केही इजरायली ड्रोनहरूमा मानिसले प्रत्येक क्षण जोइस्टिक चलाइरहनुपर्नेभन्दा एआईले दृश्य बुझ्ने, लक्ष्य वा वस्तु पहिचान गर्ने र ड्रोनलाई आवश्यक काममा सहयोग गर्ने क्षमतामा जोड दिइएको छ। रोयटर्सले २०२५ मा इजरायली कम्पनी एक्सटेन्डका केही इनडोर ड्रोनमा एआई प्रयोग भएको र न्यून मानवीय हस्तक्षेपमा सञ्चालन गर्न सकिने उल्लेख गरेको थियो।
यसरी हेर्दा ड्रोनदेखि एआई, साइबर सुरक्षादेखि रोबोटिक्स र सेमिकन्डक्टरसम्म इजरायलले प्रविधिलाई प्रयोग गर्ने मात्र होइन, नयाँ पुस्ताका स्वायत्त र बुद्धिमान प्रणाली विकास गर्ने दौडमा आफूलाई विश्वकै अग्रणी केन्द्रमध्ये एकका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ।
